تولید مثل و چرخه ی زندگی

چرخه ی زندگی یک دوزیست اساساً با یک خزنده متفاوت است. خزندگان تخم هایی می گذارند که جنین در آن رشد و تکامل یافته و بدنیا می آید؛ و نوزادان به هنگام تولد کپی کوچکی از والدین خود هستند. درحالیکه دوزیستان یک چرخه ی زندگی دو مرحله ای دارند که در آن نوزادان در ابتدا بصورت لارو های (کرمینه یا کرم حشرات) آبزی و آبشش دار بدنیا می آیند (مثلاً نوزاد قورباغه) و در نهایت به یک دوزیست بالغ خشکزی تبدیل می شوند که از طریق هوا (نه آب) تنفس می کنند. گاهی اوقات تمام مراحل تکامل جنین در قورباغه ها در داخل تخم و یا بدن مادر اتفاق می افتد.

تقریباً تمام دوزیستان تخم گذارند؛ اما در تعداد آن از یک تا هزاران تخم در یک دسته تخم متفاوتند که همه در آب و یا مکان های مرطوب روی زمین گذاشته می شوند. تخم ها ممکن است در داخل یا خارج از بدن جانور بارور شوند. بیشتر نرها در دوزیستان هیچگونه اندام جنسی برای وارد کردن اسپرم به داخل بدن ماده ندارند، اما برخی از آنها قادرند بخشی از کلوآک خود را بیرون جهانده و به داخل کلوآک ماده فرو کنند. در اکثر قورباغه ها، هنگامی که ماده تخم ها را از بدن خود خارج می کند، جانور نر اسپرم خود را به روی تخم ها می ریزد و آنها را بارور می کند. در سمندرها، جانور نر اسپرم خود را در جایی می ریزد، و جانور ماده با دهانه ی کلوآک خود آنرا جمع آوری کرده و به داخل هدایت می کند و در آنجا نگهداری می کند تا زمانی که برای باروری مورد نیاز باشد، از آن استفاده کند.

تخم خزندگان در داخل بدن ماده بارور می شود. به استثنای تواتارا (Tuatara) که در آن اسپرم از طریق تماس کلوآک نر به کلوآک ماده وارد می شود، خزندگان اندام های جنسی تکامل یافته ای برای آزاد کردن اسپرم خود دارند. در مارها و مارمولک ها، این اندام ها بصورت جفت هستند و بنابراین هر جانور نر دو آلت تناسلی فعال دارد. در این میان کروکودیل ها و لاک پشت ها تنها یک آلت تناسلی در بدن خود دارند.

تخم خزندگان پیچیدگی بسیار چشمگیری نسبت به دوزیستان دارد، و برای بقا بر روی خشکی سازگاری بسیار بهتری یافته است. در بسیاری از خزندگان، تخم عاری از پوسته است و تکامل جنین در بدن خود مادر شکل می گیرد. غشا یا پوسته های جنین در داخل بدن نگه داشته می شود و در برخی موارد یک اتصال جفتی ساده را با بدن مادر شکل می دهد.