کروکودیل رود نیل (Crocodylus niloticus)

پراكندگي:

آنگولا، بنين، بوتسوانا، بوركينا فاسو، بوروندي، كامرون، جمهوري افريقاي مركزي، چاد، كنگو، مصر، اتيوپي، گينه ي استوا، گابون، گامبــيا، غنا، گينه، گينه ي بيسائو، ساحل عاج، كنيا، ليبريا، ماداگاسكار، مالاوي، مالي، موزامبيك، موريتانيا، نامبيا، نيجر، نيجريه، روآندا، سنگال، سيرا لئون، سومالي، افريقاي جنوبي، سودان، سوئيزلند، تانزانيا، توگو، اوگاندا، زئير، زامبيا، زيمبابوه. این گونه به تازگی در اسرائیل و چندی پیش (اوایل قرن نوزدهم) از جزایر Cormoros منقرض شده است (ظاهراً به دلیل خشکسالی شدید و کمبود زیستگاه).

زيستگاه:

آنها در گستره ی وسیعی زندگي مي كنند كه نشان از موفقيت و پراكنش بالای آنهاست. كروكوديل نيل در رودها، درياچه ها و باتلاق هاي آب شيرين و آبهاي شور زندگي مي كند. نيمه بالغ ها كه حدود 2/1 متر طول دارند، در زيستگاه هاي مختلف، بدور از حوزه هاي زاد و ولد و جفت گيري پراكنده هستند. كروكوديل ها، زيستگاه خود را با حفر نقب هاي زيرزميني به شكل مطبوع خود در مي آورند تا از شرايط نامساعدی مثل بالا رفتن درجه حرارت هوا در امان بمانند.

وضعيت:

جمعيت تقريبي در طبیعت: 250.000 تا 500.000 رأس

شكل ظاهري:

تنوع چشمگيري از كروكوديل هاي نيل در حوزه ي گسترده ي زيست خود، زندگي مي كنند. اين گونه ي تمساح، از جثه ي بزرگي برخوردار است و معمولاً طول متوسط آن 5 متر است. گزارش هاي معدودي از 6 متر نيز وجود دارد. گزارشات مشكوكي از كروكوديل هاي 7 متري نيز وجود دارد كه قابل تأييد نيست. شواهدي در دست است كه ثابت مي كند كروكوديل نيل در كشورهاي سردتر مثل افريقاي جنوبي رشد كمتري (4 متر) دارد.

دو گونه ي كروكوديل كوتوله ي نيل شناسايي شده اند كه در انتهاي خط مرزي حوزه ي زندگي آنها، يعني در مالي و حتي صحراي ساهارا زندگي مي كنند. با توجه به شرايط نيمه مطلوب زندگي آنها، متوسط طول بالغ هاي كوتوله به 2 تا 3 متر مي رسد. نوزادان به رنگ قهوه اي زيتوني تيره با نوارهاي سياه بروي دم و بدن هستند. اين نوارها در بالغ ها كمرنگ تر است.

تغذيه:

نوزادان هرچند كه محدود به تغذيه از بي مهرگان آبزي كوچك و حشرات هستند، اما به سرعت رشد مي كنند و طعمه هاي بزرگتر مثل مهره داران (از قبيل ماهي ها، دوزيستان و خزندگان) را مي بلعند. بالغ ها، تنوع وسيعي از مهره داران بزرگ مانند بزكوهي، بوفالو، اسب هاي آبي كوچك و گربه هاي بزرگ را در منوي غذای خود دارند. با اين حال، ماهي ها و مهره داران كوچكتر بخش عمده ي رژيم غذايي آنها را تشكيل مي دهند. همانند كروكوديل آب شور، كروكوديل رود نيل نيز در آدمخواري آوازه اي بهم زده و حتي بيش از همه ي گونه هاي تمساح آمار كشتن انسان را در كارنامه ي خود دارد. آنها همرديف شيرها و اسب هاي آبي، هرساله باعث مرگ چندصد انسان مي شوند، هرچند كه آمار دقيق كشته ها هرگز قابل تأييد نيست. كروكوديل نيل از خوردن لاشه و مردار نيز ابائي ندارد و به همراه چند جانور ديگر كه حضور يكديگر را پذيرفته اند، به خوردن لاشه ها مشغول می شوند.

کروکودیل های رود نیل همچنین رابطه و تعامل دوستانه ای با چند گونه از پرندگان (مانند نوعی مرغ باران) دارند که مشهور است این پرندگان هنگامی که کروکودیل دهان خود را باز نگه می دارد، تکه های باقی مانده ی گوشت را از لابلای دندان های او برمی دارند. پرندگان غذاي خود را مي خورند و كروكوديل دندان هايش را از تكه هايي كه قادر به خوردن آنها نيست، تميز مي كند. درست است كه تشخيص و تأييد وجود چنين رابطه ي دوطرفه اي از شواهد و گزارش هاي نيمه موثق مشكل است، اما اين رابطه بيشتر فرصت طلبانه بنظر مي آيد تا همزيست گرايانه!

حيوانات و طعمه هاي بسياري زير شاخه هاي فرورفته در آب و سنگ ها يافت شده اند كه طبق گزارش، كروكوديل اين طعمه هاي اضافي را ذخيره كرده تا در فرصتي ديگر، آنها را ببلعد. برخي معتقدند كه طعمه بايد تجزيه شده و اعضاي آن از هم جدا شود تا كروكوديل بتواند قطعه هاي گوشت را تكه تكه كند، اما چنين چيزي بعيد است. شايد طعمه پس از مرگ اگر مدتي در آب بماند نرم تر مي شود، اما در صحت اين مطلب شكي نيست كه كروكوديل ها گوشت فاسد نمي خورند. در هنگام بلعيدن طعمه، بعضي از كروكوديل ها ضمن اينكه لاشه را با آرواره هاي قدرتمندشان محكم چسبيده اند، بدن خود را نيز به چرخش در مي آورند. تكيه گاهي كه ديگر كروكوديل ها برای یک کروکودیل دیگر درست می کنند، تكه كردن قطعه هاي بزرگ را ممكن ساخته و بلعيدن را آسان مي نمايد. از ديگر رفتارهاي جمعي آنها هنگام خوردن غذا مي توان به محصور كردن يك ناحيه از آب اشاره كرد كه ماهي هاي آنرا جمع كرده، مي بلعند.

در چنين موقعيت هايي، يك سلسله مراتب در ترتيب غذا خوردن وجود دارد: حيوانات بانفوذ و غالب پيش از بقيه غذا مي خورند. غالباً كروكوديل ها بصورت گروهي به خشكي مي آيند و تا چندصد متر خارج از آب، بدنبال لاشه و مردار مي گردند. همچنين ديده شده كه بالغ ها هنگام شكار ماهي با استفاده از دم و بدن خود، طعمه را احاطه كرده و به سمت ساحل هدايت مي كنند و در آنجا با يك حركت سريع آرواره، براحتي آنرا مي گيرد. رفتارهاي اجتماعي در كروكوديل هاي نيل همواره كوچك و بي اهميت شمرده مي شود، در حالي كه هنوز هم جنبه هاي بسياري از آنان ناشناخته مانده است.

توليد مثل:

اين گونه ي تمساح گودالي به ارتفاع 50 سانتيمتر، چندين متر دورتر از آب در ساحل هاي شني حفر مي كند. لانه ها ممكن است نزديك به هم ساخته شوند. مدت زمان اين رفتار لانه سازي بسته به مكان جغرافيايي متغير است- در شمال، عمليات لانه سازي به هنگام فصل خشك و در جنوب، در آغاز فصل باران، معمولاً بين نوامبر تا پايان دسامبر شروع مي شود. ماده ها به طول تقریبی 6/2 متر به بلوغ جنسي مي رسند و نرها 1/3 متر. تمساح ماده بين 40 تا 60 تخم در لانه مي گذارد، كه اين رقم در ميان جمعيت هاي مختلف، متفاوت است. ماده تمام وقت در كنار لانه مي ماند. دوره ي جوجه كشي بطور متوسط بين 80 تا 90 روز طول مي كشد (بين 70 تا 100 روز متغير است)، پس از آن ماده سر لانه را باز كرده و جوجه ها را به درون آب حمل مي كند. بر اساس گزارشات، هم تمساح نر و هم تمساح ماده در كمك رساني به نوزادان سهم مساوي دارند؛ آنها به آرامي تخم ها را بين زبان و كام (سقف دهان) خود مي شكنند. نوزادان تازه سر از تخم درآورده تا دو سال پس از تولد در كنار مادر مي مانند و اغلب با ماده هاي ديگر بصورت گروهي زندگی می کنند. همانند ديگر گونه هاي كروكوديل، افراد جوان سعي مي كنند از قلمرو كروكوديل هاي بزرگ دوري كنند (تا خورده نشوند). علي رغم مراقبت هاي تمساح ماده در مدت دوره ي جوجه كشي، درصد بالايي از لانه ها مورد تهاجم حيوانات مختلف، از كفتارها و سوسمارها (بزمجه ها) گرفته تا انسان قرار مي گيرد. اين تهاجم و غارت اغلب زماني صورت مي گيرد كه كروكوديل ماده مجبور است براي تنظيم حرارت بدن خود موقتاً لانه را ترك كرده و به داخل آب برود.